كومك و پشتيبانى در برابر تجاوز و سوء قصدى كه به آنان شود ، 2 - و هم از ابن - عبّاس نقل شده است : مقصود پيمان خدا است از مردم برايمان و اطاعت فرمان ، 3 - ابن زيد و زيد بن اسلم گفتند : مقصود پيمان مردم است نسبت به خود ، مثل عهد و نذر و قسم و يا با يكديگر ، مثل معاملات و قراردادها ، و بهترين اين اقوال همان است كه مقصود پيمان خدا است بر مردم در انجام قراردادها و احكام دين مگر آنچه موجب كومك به كار ناشايست باشد كه همه متّفق هستند اين طور پيمان حرام است و ممنوع . فخر : ابو حنيفه به اين جمله استدلال كرده است كه اگر كسى نذر كرد فرزندش را در راه خدا قربانى كند و يا نذر كرد در روز عيد فطر و قربان روزه بدارد واجب است وفاى به نذر چون معنى جمله ى « أَوْفُوا بِالْعُقُودِ » عامّ است و هر عقد و تعهّد را فراگير است و در اين گونه موارد كه افراد معيّن خارج از حكم هستند بدليل مخصوص اصل موضوع تعهّد كه روزه و قربانى باشد به حال خود باقى است ، پس حكم وجوب در افراد ديگر غير ممنوع بايد رعايت شود كه بروز ديگر روزه بدارد و حيوانى قربانى كند ولى شافعى گفته است : چون اينجور نذرها نذر بر معصيت است از اوّل درست نيست بواسطه ى فرمايش پيغمبر ( ص ) : « لا نذر في معصيتة » . تفسير عبده : امروز معاملاتى ميان مردم مرسوم است كه عقد و قرارداد مختصّ به خود دارد و در كتابهاى قانون نوشته‌اند و مجاز دانسته‌اند ، ولى فقهاى اسلام پاره اى از آنها را جايز نميدانند ، چون با شرائطى كه به نظر آنها لازم است در اين گونه معاملات انجام نميشود ، بطور مثال آنها لازم ميدانند معامله بوسيله ى صيغه يعنى ايجاب و قبول بلفظ انجام شود ، پس اگر دو نفر قراردادى نوشتند و امضا كردند و صيغه نخواندند آن قرارداد را لغو ميدانند ، در صورتى كه اساس لزوم وفاى به پيمانها و عقود كه در اسلام معيّن شده است همين جمله ى مختصر و مفيد است « أَوْفُوا بِالْعُقُودِ » كه ميفهماند : لازم است بر هر مسلمانى وفاى بتعهّد خود ، پس گفتار يا كردارى كه مردم آن را تعهّد و قرارداد بدانند عقد است و لازم است